| Omschrijving |
|---|
|
Biejeingezeumerd 2014-4 Uit de vereniging: Blz. 2 Monumentendag 2014 bakhuisje Rijkel Blz. 3 Open Monumentendag MHVS 14 september 2014 Blz. 4 Van de druïde in Stonehenge tot de apotheek in Swalmen (film) Blz. 4 Herhaalde oproep WOII Blz. 5 Jaarprogramma Heemkundevereniging Maas- en Swalmdal en MHVS Blz. 6 Schenkingen Overige artikelen: Blz. 6 Beesel groenste dorp van Nederland 2014 Blz. 7 ‘Hulende wölf oppe Pruse bos’! Sprookje of toekomstmuziek? Blz. 11 Uit de oude doos Blz. 12 Lu Meer ... |
| Tekst |
|---|
|
Schenkingen aan de MHVS – Boek ‘Brüggen und Born im Schwalmtal’; Bernhard Röttgen (Pfarrer in Brüggen), een leveringenschrift uit het jaar 1910-1911 en een Arbeidsovereenkomst tussen werkgever en werknemers van de firma Kluytmans, Dobbelaere en Co, ook uit 1910-1911; alle ontvangen van Thei van Dael, – Diverse tijdschriften over de bevrijding in 1945 en nà de oorlog; geschonken door de familie Poels van de Baxhoeverweg, – Een door Bair Janssen gemaakt schilderij uit het jaar 1976; ontvangen van Wiel Pansters, – Boek ‘Frans Peeters, beeldhouwer’; door familie Peeters, – In bruikleen: kaart Swalmen met toponiemen, ca. 1832, – Periodieken van de MHVS van de jaren 1981 t/m 2005 en diverse gemeentegidsen, feestgidsen en parochiegidsen; geschonken door Wim Perriëns, – Enkele oude nummers van ‘Het Gezetje van Zjwame’; afkomstig van Jos Niessen, – Beeldje van Jezus met schaap (ter herinnering aan Uw H. Communie) uit 1953-1954 en diverse medailles van Maria en Jezus; afkomstig van Luc Simenon, – Boek ‘Als de klokken zwijgen resteert de herinnering en een wandeling door de straten van de H. Geestparochie in Roermond’, december 2009 en – Een kroniek van zeven maanden oorlog in Roermond, 1944-1945, uitgave Stichting Rura, nr. 1 jan. 1985; beide door Jos Alers geschonken. Beesel groenste dorp van Nederland 2014 Jan Geerlings ieder jaar georganiseerd door de Stichting Entente Florale Nederland met ondersteuning van het ministerie van Economische Zaken, de Vereniging van Nederlandse Gemeenten en kennisinstituut Platform31. De stichting stelt zich ten doel om het grote belang van goede groenvoorzieningen uit te dragen naar overheden, bedrijfsleven en burger. Zij doet dit in het kader van de Vitale Groene Stad. De achterliggende gedachte is dat groen van groot belang is voor de gezondheid en het welbevinden van de inwoners en dat het groen daarnaast een grote economische toegevoegde waarde heeft. Op 12 februari vond in Dalfsen (de winnaar in Beesel is op woensdag 10 september uitgeroepen tot het groenste dorp van Nederland 2014. Staatssecretaris Dijksma van het ministerie van economische zaken rijkte tijdens de Nationale Groendag in de gemeente Groningen deze prijs uit aan wethouder Jan Smolenaars uit Beesel. De staatssecretaris prees de grote saamhorigheid binnen de gemeenschap en de inzet van de vele vrijwilligers die de verwachtingen overtroffen. In de categorie ‘dorpen en kleine steden’ met minder dan 15.000 inwoners heeft het kerkdorp Beesel (gemeente Beesel) het opgenomen tegen Hoenderloo (gemeente Apeldoorn), Willemstad (gemeente Moerdijk) en Vianen. Daarnaast is er nog de categorie ‘steden’, waarin Bergen op Zoom, Culemborg, Doetinchem, Dronten en Oisterwijk om het goud streden. In deze categorie won Bergen op Zoom. Deze nationale groencompetitie wordt In de plaatsen die deelnamen werden deelnemersborden opgehangen bij de toegangswegen naar deze gemeenten. 6 |
|
2013) de startbijeenkomst plaats voor deze ‘Entente Florale 2014’ waar de bovengenoemde tien gemeenten werden geselecteerd voor de eindronde. Deze gemeenten werden in de periode van mei tot en met juni beoordeeld door een vakkundige en onafhankelijke jury. Specifiek beoordeelde de jury hoe in elke gemeente met groen wordt omgegaan in combinatie met de volgende aandachtsgebieden: Visie & Ruimtelijke kwaliteit, Natuur & Landschap, Cultuurhistorie, Cultuurgroen & Buiteninrichting, Duurzaamheid & Milieu en Recreatie & Toerisme. De communicatie en participatie van de bewoners werd in elke aandachtsgebied beoordeeld. Op vrijdag 6 juni bezocht een vakjury de kern Bee- sel en het omringende buitengebied om te beoordelen of Beesel zich dit jaar ‘groenste dorp van Nederland’ mag noemen. Per fiets reden ze langs mooie groene en duurzame plekken in Beesel. Ze bezochten ook onder andere de historische groentehof, het amfibieënbiotoop en insectenhotel, de natuurgebieden Beesels Broek en Meerlebroek. Ter afsluiting was er een eindpresentatie op landgoed Heidenheim. Het winnen van de titel ‘groenste dorp van Nederland 2014’ betekent ook dat Beesel door kan gaan naar de Europese verkiezing van ‘het groenste dorp van Europa 2015’. ‘Hulende wölf oppe Pruse bos’! Sprookje of toekomstmuziek? Wiel en Angelique Aelen-Giesen IVN De Steilrand zegt dat iets over jouw persoon…Niet voor niets figureerde de wolf altijd als boosaardig wezen in sprookjes en sages uit ver vervlogen tijden, de personificatie van het kwaad. Qua uiterlijk lijkt de Europese wolf nog het meest op een fors uit de kluiten gewassen Duitse herder. Mannetjes zijn forser dan vrouwtjes en kunnen tussen de 26 en 63 kilo wegen. De vacht varieert in kleur van vaalwit tot rossig en donkerbruin, met wit rondom de brede snuit en een witte rand boven het oog. De staart is bossig met meestal een zwarte punt, de poten groot en kaal. De oren zijn spits en staan fier rechtop. Wolven zijn schuwe, sociale dieren die in familieverband leven, een roedel genaamd. Dat bestaat uit een Alfa-paar met jongen van dit jaar en vorig jaar, bij elkaar 4 tot 8 dieren. Per worp worden na een draagtijd van 63 dagen 3 tot 7 welpen geboren in een hol, in de periode van maart tot mei, waarna ze 6 weken worden gezoogd. Een territorium is afhankelijk van het voedselaanbod, en kan 150 tot 350 km2 groot zijn. De belangrijkste prooidieren in Europa zijn edelhert, ree, vos, das, otter en wild zwijn, maar ook haas, konijn en bever staan op het menu. Daarnaast worden in tijden van echte schaarste ook wel eens huisdieren gedood als schaap en geit, en leeft de wolf ook van aas, fruit en vruchten. Een wolf is een De wolf, Canis lupus Dat de wolf van oudsher een negatief imago heeft, blijkt wel uit het feit dat zelfs in de Groëte Zeumer een scheldwoord te vinden is dat direct terug te leiden is tot de wolf. “Eine lillike loep” was een gemeen persoon, en loep als wolf is de letterlijke vertaling van “le loup” uit het Frans. Ook “loepettig” staat voor slinks, vals en gemeen, allemaal kwalificaties die men de wolf toedichtte. Zijn Duitse bijnaam Izegrimm staat in het vreemde woordenboek omschreven als knorrepot. En “Als je huilt met de wolven in het bos” 7 |
|
echte carnivoor en heeft per dag ca. 3 kilo vlees nodig. Voor een roedel betekent dit per dag één ree of wild zwijn. De prooi moet relatief makkelijk te vangen zijn en veel voedsel bieden. In een gezond natuurlijke habitat speelt de wolf een grote rol in de regulatie van grote hoefdieren, waarbij de zieke, oude of misvormde dieren als eerste op het menu komen te staan, de echte natuurlijke selectie! De wolf behoort tot de hondachtigen en is de voorouder van de honden die we nu als huisdier hebben, al zijn sommige exemplaren inmiddels zo doorgefokt dat er geen spatje wolf meer aan te herkennen is. De wolf staat echter genetisch nog zo dicht bij onze hond dat paren en daardoor kruisen nog heel gemakkelijk is, en ook de nakomelingen weer vruchtbaar zijn. Het territorium van de wolf is in de loop der eeuwen steeds kleiner geworden door de opmars van de mens, waardoor deze diersoort meer en meer in de knel kwam en uiteindelijk door bejaging in Nederland en zelfs in West-Europa helemaal werd uitgeroeid. In 1867 werd de laatste wolf in Schinveld met een welgemikt schot naar de eeuwige jachtvelden geholpen. In mei 1845 vonden de laatste drijfjachten in onze euregio plaats in de bosrijke omgeving van Bracht, maar de wolf bleek in onze streek toen al verdwenen. Frans Geerlings heeft in het jaarboek van 1999 een fraai artikel geschreven, waarin de slachtoffers van de wolf in de Franse tijd uitvoering worden beschreven. Helaas was het in die tijd gebruikelijk dat kleine kinderen de kuddes met schapen mee gingen hoeden, waardoor er relatief veel kinderen ten prooi vielen aan hongerige, oude en vaak hondsdolle wolven. Bovendien werd er ook toen ook intensief gejaagd –ook door de Franse soldaten- op de prooidieren van de wolf, waardoor er voor hem nauwelijks natuurlijk voedsel te vinden was. In 1557 werden in dezelfde regio ook al wolvenjachten gehouden, maar waarschijnlijk bestaat het spanningsveld tussen mens en wolf al veel langer. Al in de 11e eeuw wordt in de Fecunda Ratis verteld over een klein meisje, dat in het rood gekleed ronddwaalt door de bossen en door een wolf wordt gevangen. Dat heeft in recentere tijden ook geleid tot uitdrukkingen als het “Roodkapjessyndroom”, oftewel panische angst voor de wolf. Is die angst heden ten dage nog terecht? Zag men vroeger de wolf vooral als een roofdier dat het gemunt had op schaapskuddes en kleine kinderen, tegenwoordig weet men dat de wolf in de natuur mede aan de top staat van de voedselketen. De grote jagers als lynx, bruine beer en wolf vormen immers in Europa de échte wildbeheerders, die op een natuurlijke manier het bestand aan prooidieren kunnen reguleren. Dit heeft de evolutie in miljoenen jaren zo bepaald. In de natuur is een ijzersterke wet van “eten en gegeten worden”. Het kleine grut eet het nog kleinere grut, en alles wat daarboven komt in de zogenaamde voedselpiramide, eet op die manier alles wat in de basis zit. Mens en “roofdier” zitten in de top van die piramide. Wij mensen gaan dan ook een beetje vreemd om met de term roofdier! Een merel die een regenworm uit de grond trekt en verorbert is in feite evenzogoed een roofdier, want ook hij eet een ander levend dier, alleen kwalificeren wij de merel daarmee niet als roofdier. Zelfs dat onschuldige lieveheersbeestje dat een luis verorbert maakt zich schuldig aan dierenmoord…. En het bijt óók ons mensen wel eens! Onze benaming van roofdier blijft dus een beetje vreemd…alles is relatief!! De moderne menselijke jager heeft al heel lang de taak van de wolf in de natuur overgenomen, waarmee ook hier weer een nieuw spanningsveld is ontstaan. Noem het voortschrijdend inzicht, maar gelukkig zijn onze grote predatoren waaronder de wolf sinds enkele decennia bij wet beschermd. Zo vormen de conventie van Bern uit 1982 en de EU-Habitatrichtlijn uit 1992 een welkome steun in de rug. 8 |
|
Een prettige bijkomstigheid voor de wolf nu, is de trek van de moderne mens naar de stad, die ook al decennia lang gaande is en op sommige plaatsen sterker is dan op andere. Daardoor ontstaat een ontvolking en “ontboering“ van het platteland en komt er weer ruimte voor de wolf beschikbaar. het eerste wolvenroedel kon gaan paren en een nieuwe familie stichten. Daarna ging het in de Lausitz sneller, met 5 roedels in 2008, 8 in 2010 en 12 in 2012. In 2010 neemt men in het noordelijker gelegen Brandenburg een nieuw roedel waar, waarvan de jongen inmiddels zijn uitgezworven naar de Lüneburgerheide en gebieden aan de Elbe. Bij Meppen, op 20 kilometer van de Nederlands-Duitse grens is in 2013 een jonge wolf gefilmd met een cameraval, en ook zijn wat jonge zwervers richting Denemarken, rond Hamburg en langs de Ems gesignaleerd. In 2014 leven er in Duitsland al weer 25 roedels, 7 wolvenparen en 13 solitaire wolven in afwachting van een partner! Ondanks deze relatieve dichtheid, heeft nog bijna niemand de wolf in levenden lijve kunnen aanschouwen. Zelfs de onderzoekers in de diverse “Wolfstations” zoals in Rietschen, hebben tot nu toe tevergeefs op de uitkijk gestaan. Ook zij moeten het doen met de camerabeelden, met name uit de vele bruinkoolgroeves die het landschap in een gatenkaas hebben veranderd, maar waar de wolf veelvuldig doorheen struint, op zoek naar zijn dagelijkse kost. Hoe groot is de kans dat de wolf daadwerkelijk ook ons land weer ontdekt als leefgebied?? Op 4 juli 2013 werd in een berm in Luttelgeest een dode wolvin gevonden, waarvan men aannam dat ze ter plekke was doodgereden. De maaginhoud bleek bevervlees te bevatten, en aangezien die in de nabijgelegen Wieden en Weerribben voorkomen, dacht men in eerste instantie dat de wolf daadwerkelijk terug was. De euforie was van korte duur, want iemand bleek een morbide grap te hebben uitgehaald!!! Na uitgebreide obductie werden diverse kogelgaten in de pels van de wolf gevonden, en ook de genuttigde bever bleek in Oost-Europese wateren te hebben gezwommen. Deze wolvin moet binnen 24 uur geschoten zijn, daarna overreden om het op een aanrijding te doen lijken, en vervolgens ruim 800 kilometer verderop in Luttelgeest in de berm zijn gelegd… Dankzij DNA-onderzoek is deze foute grap achterhaald, maar van de daders ontbreekt tot nu toe elk spoor! Na de intensieve jacht in de voorbije eeuwen werd de wolf teruggedrongen tot ver in Polen, Rusland, Italië en Spanje, waar hij zich langzaam van de eeuwenlange vervolging kon herstellen. Van daaruit zal dit prachtige dier proberen Europa als vanouds te heroveren. Als wolven ongeveer twee jaar oud zijn verlaten ze de familie en gaan ze op zoek naar nieuw leefgebied en een partner. Daarbij kunnen ze flinke omzwervingen maken, variërend van 15 tot 70 kilometer per nacht. De wolf “Allan” kreeg in het oosten van Duitsland een zender om en maakte een wandeling van 1500 kilometer. Hij kwam terecht in het grensgebied van Wit-Rusland en Litouwen. Zijn reis laat zien dat rivieren, snelwegen en grenzen met hekwerken geen barrière vormen. Als Allan naar het westen was gelopen had hij gemakkelijk in Nederland uit kunnen komen! In 1996 stak de eerste wolf de Pools-Duitse grens over, om zich te vestigen in de uitgestrekte Lausitz, dat qua landschap veel overeenkomsten vertoont met delen van ons land. In 1998 volgde ook een wolvin en in 2000 werden de eerste welpen geboren. Broers en zussen paren niet met elkaar, dus er moest gewacht worden op vers bloed. Het duurde tot 2004 voordat er weer een nieuwe wolf de grens passeerde en zo met de jonge wolvin van De grootste kans op de échte eerste wolf heeft toch wel het noordoosten van Nederland, zowel gezien 9 |
|
de ligging ten opzichte van de bestaande roedels in Duitsland als ook de beschikbare ruimte versus bevolkingsdichtheid in Drenthe, Overijssel en Groningen. Ook vanuit Eifel, Ardennen en Vogezen zouden wel eens wolven Limburg kunnen bereiken. Het dichtbevolkte en bebouwde Roergebied vormt nog een behoorlijke barrière vanuit het oosten. De wolf heeft zich al tevreden gesteld met gebieden die kleiner zijn dan in het oosten van Europa, en toont zich daarmee een opportunist die zich toch een beetje aan de mensen kan aanpassen. De Maasduinen, het Reichswald op de grens met Nederland en Duitsland, de Meinweg, de Peel en KempenBroek zijn de grootste aaneengesloten bosgebieden in Limburg, maar zullen ze groot genoeg zijn? Met 70.000 reeën heeft Nederland in elk geval voldoende voedsel voor de wolf! Maar vooral, zullen wij mensen onze historische angst voor de wolf willen overwinnen en deze slimme toppredator daadwerkelijk een plekje gunnen in het ecosysteem dat mens en natuur delen?? De kans dat we echt oog in oog met de wolf komen te staan is erg klein, de wolf zal nooit ofte nimmer de mens bewust opzoeken want dan kiest hij onmiddellijk het hazenpad… Of we binnen enkele de- 10 cennia de wolven weer bij volle maan horen huilen over de “Pruse bos”? De tijd zal het leren! Wie vóór die tijd een levende wolf wil zien moet toch maar een trip maken naar het Freiwildgehege in Gangelt of het Gaia-park in Kerkrade, ofwel der Jaja-jaard zoals de Kirchroajer deze noemen. Op dit moment hebben ze er een roedel Iberische ofwel Spaanse wolven, maar die zullen spoedig gevolgd worden door onze Oost-Europese wolf. Gaia-park bouwt aan een nieuw verblijf, nu wij nog aan een geschikt biotoop en vertrouwen in de wolf! Wil je meer weten over de wolf, kijk dan ook eens op www.wolveninnederland.nl Bronnen:De Groëte Zeumer Atlas van de Zoogdieren in Limburg, 2010, Natuurhistorisch Genootschap Limburg. Zoogdier, jaargang 24, nummer 4. De natuurgids, 2014, nummer 5. www.wolfsregion-lausitz.de |